ចំណេះ ខ្មែរ: វប្បធម៍ប្រពៃណី

ប្រវត្តិពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ

ក្នុងចំនោមប្រទេស ក្នុងជំពូរទ្វីប (ទ្វីបកណ្ដាល នៃទ្វីបជុំវិញភ្នំ ព្រះសុមេរុ) ប្រជាជនដើម អនុវត្ត យកថ្ងៃចូលឆ្នាំខែ មិគសិរ (មករា)។ យោងតាមប្រតិទិន នៃឆ្នាំសុរិយគតិ គេបានជ្រើសនៃរដូវ មានបី ទំរង់ រួមមាន ហេមន្តរដូវ រឺ រដូវរងារ គិហ្ហរដូវ រឺ រដូវក្ដៅ និង វស្សានរដូវ រឺ រដូវភ្លៀង។

តាំងពី ចុល្លសករាជ គេបានបង្កើតទំរង់តាម ប្រតិទិនសុរិយគតិ ហើយបានយក ថ្ងៃនៃបុណ្យ ចូលឆ្នាំខ្មែរនៅ ខែចេត្រ ជាខែដែលប្រជាជន ទំនេរពីការងារស្រែចំការ។ មានរដូវបួន នៅក្នុង ប្រតិទិននៃ ឆ្នាំសុរិយគតិ គឺ រដូវរងារ រដូវផ្ការីក រដូវក្ដៅ និង សរទរដូវ។ ប្រជាជនខ្មែរ បានអនុវត្ត យកខែទីប្រាំ គឺខែចេត្រ ដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ។ តាមធម្មតា ត្រូវនឹងថ្ងៃទី១៣ ខែ មេសា ឬ ពេលខ្លះត្រូវចំថ្ងៃទី ១៤ ខែមេសា។

ក្នុងឱកាសដ៍មានឬទ្ធិ នៃបុណ្យចូលឆ្នាំឆ្នាំ គឺបានបង្ហាញតាមតារាសាស្ត្រមហាសង្ក្រាន ហើយអូស បន្លាយ ក្នុងរយះពេលបីថ្ងៃ។ ថ្ងៃទី១ ហៅថ្ងៃ មហាសង្ក្រាន ថ្ងៃទី២ ហៅថ្ងៃ វារវនបត និង ថ្ងៃទីបី ហៅថ្ងៃវារឡើងសក្ដិ ជាថ្ងៃដែលគេសន្មតថាមានឬទ្ធិជាងគេ។

ប្រវត្តបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ មានការជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ទៅនឹងសញ្ញាទាំង៧ នៃរាសីចក្រ ក្នុងសប្ដាហ៍។ រឿងព្រេងនៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ ត្រូវបានបង្ហាញតាមមហាសង្ក្រានថា៖ ក្នុងសម័យ យូរលុងណាស់មកហើយ មានក្មេងប្រុសម្នាក់ឈ្មោះថា ធម្មបាលកុមារ ជាកូនប្រុស សេដ្ឋីម្នាក់។ គេ ជាក្មេងមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ ខាងគម្ពីរត្រៃទ៍វេទ្ត ក្នុងអាយុ៧ឆ្នាំ។ ឪពុកធម្មាល បានសង់ ប្រាសាទ មួយក្រោមដើមជ្រៃ នៅច្រាំងទន្លេដែលមាន សត្វជាច្រើនរស់នៅ។ ធម្មបាលកុមារ មានសមត្ថភាព ពិសេសពីកំណើត ដែលអាចស្ដាប់ភាសាសត្វបាន។ លក្ខខ័ណ្ឌនេះហើយដែលធ្វើឲ្យគាត់ ក្លាយជា មនុស្សម្នាក់មានតួនាទី ក្នុងការចាត់ចែង ពិធីបុណ្យ សំរាប់ប្រជាជនទាំងអស់។ ក្នុងការលេចលឺពត៍ មាន ដល់ មេដឹកនាំសាសនាដទៃទៀត កបិលមហា ព្រហ្ម បានសំរេចចិត្តភ្នាល់ ជាមួយ ធម្មបាល កុមារ ដោយប្រាស្នា ៣ខ។ គាត់បានសន្យាថា ប្រសិន បើធម្មាល អាចយកឆ្លើយសំណូរ ទាំងនោះ បាន កបិលមហាព្រហ្ម សុខចិត្ត កាត់ក្បាលខ្លួនឯង តែបើ សិនធម្មបាល មិនអាចឆ្លើយសំណួរ ទាំងនោះ បានត្រឹមត្រូវទេនោះ ធម្មបាល ក៏ត្រូវកាត់ក្បាល ខ្លួនឯង ដូចគ្នា។ ធម្មបាលមាន រយះពេល ៧ថ្ងៃ ដើម្បីឆ្លើយសំណួរ លំបាក ទាំងនោះ រហូតកបិលមហាព្រហ្ម យល់ព្រម។

ពេលវេលាកន្លងទៅ៦ថ្ងៃ ធម្មបាលនៅតែមិនអាចដោះស្រាយប្រាស្នារចេញ ហើយបានដឹងជា មុនថានឹងត្រូវ កបិលមហាព្រហ្មសំសាប់នៅព្រឹកបន្ទាប់។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី គាត់សំរេចចិត្តមិន រត់គេច ហើយបណ្ដោយតាមវាសនាចុះ។ គាត់បានពួនជ្រក នៅក្រោមដើមត្នោតមួយគូរ ដែលមាន សំបុកសត្វក្អែករស់នៅ។ នៅយប់នោះធម្មបាល បានលឺសំលេងសត្វក្អែកនិយាយ។

ក្អែកញីបានសួរថា"តើព្រឹកស្អែកយើងនឹងបានអីស៊ី?" ក្អែកឈ្មោលតប "យើងនឹងញ៉ាំសាច់ ធម្មបាល ព្រោះស្អែកគាត់នឹងត្រូវកបិលមហាព្រហ្មកាត់ក្បាល ដោយសារតែ មិនមានសមត្ថភាព ដោះស្រាយ បា្រសា្នរបាន។" ក្អែកញីសួរទៀតថា" ប្រាស្នាអីទៅ?" ក្អែកឈ្មោលឆ្លើយ" ប្រាស្នារទី១ គឺ តើសិរីសួស្ដី នៅពេលព្រឹកស្ថិតនៅត្រង់ណា?" ចំលើយពិតប្រាកដនោះគឺ សិរីសួស្ដីនៅពេលព្រឹកគឺ នៅលើមុខ ព្រោះមនុស្សតែងតែលុបមុខ។ ប្រាស្នារទី២ សួរថា តើសិរីសួស្ដី នៅពេលថ្ងៃត្រង់ នៅត្រង់ណា? គឺនៅលើទ្រូង ព្រោះមនុស្សតែង យកទឹកលាបទ្រូងរបស់គេ។ ចុងក្រោយ សំនួរទី៣ សួរថា តើសិរីសួរស្ដីនៅពេលល្ងាច នៅត្រង់ណា? ចំលើយគឺ នៅនឹងជើង ព្រោះមនុស្សតែងលាងជើង នៅ ពេលល្ងាច។ ធម្មបាល បានស្តាប់លឺការ សន្ទនានោះទាំងអស់ ហើយរីករាយយ៉ាងខ្លាំង និងបាន ត្រលប់ទៅប្រាសាទវិញ។ ព្រឹកឡើងកបិល មហាព្រហ្មបានមកយកចំលើយ។

ធម្មបាលបានឆ្លើយសំនួរខនីមួយៗអស់ដោយជោគជ័យ។ កបិលមហាព្រហ្ម បានដឹងថាខ្លួនឯងចាញ់ ក៏បានហៅបុត្រីទាំង៧ មកជុំ ហើយរៀនពី ជោគវាសនាជីវិតរបស់ព្រះអង្គ ដោយបានផ្ដាំកូនថា" បិតា ត្រូវត្រៀមកាត់សិរសាហើយ។ ប្រសិនបើសិរសាររបស់បិតាដាក់លើដី នោះដីនឹងឆេះ ប្រសិនបើ ចោលទៅក្នុងអាកាស នឹងបង្ករឲ្យ ហួតហែង គ្មានភ្លៀង ប្រសិនបើ បោះសិរសា ទៅក្នុងសមុទ្រ នឹង ត្រូវរីងខះ។ ដូច្នេះហើយ បិតាសូមឲ្យកូនទាំង៧ យកជើងពានលង្ហិន មកដំកល់សិរសាបិតា។ បន្ទាប់ ពីនិយាយចប់ ព្រះអង្គបានកាត់សិរសាខ្លួន ហើយប្រគល់ឲ្យ ព្រះនាង ទុង្សា ដែលជា បុត្រីច្បងគេ។ ព្រះនាងបាន ដំកល់ព្រះសិរសា បិតាលើជើងពានលង្ហិនរួចធ្វើ ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រយះ ពេល មួយម៉ោង រក្សាជើងពានយ៉ាងគោរពនៅលើព្រះហស្ថស្ដាំ ហើយបន្តទៅដំកល់ជា អចិន្ត្រៃយ៍ នៅភ្នំកៃឡាស់។ នៅទីនោះ ព្រះវិសាខាម បានបង្កើត ល្អាងធំមួយ ជាកន្លែកផ្ទុកនូវកែវទាំង៧ (ភកបតីសុភា)។ កែវទាំងនោះប្រើក្នុងពិធីបុណ្យ ដោយជារៀងរាល់ឆ្នាំ បុត្រីទាំង៧ របស់កិលមហា ព្រហ្ម តែងតែដង្ហែប្រទក្សិណសិរសា កបិលមហាព្រហ្ម ជុំវិញភ្នំព្រះ សុមេរុ។ ខាងក្រោមនេះជាដំណើរ នៃការត្រលប់ទៅកាន់ឋានសួគា៍វិញ របស់បុត្រីទាំង៧។

ទេវតាទាំង៧នៃសង្ក្រាន៖ ប្រសិនបើសង្ក្រានចំថ្ងៃអាទិត្យ ត្រូវជាព្រះនាងទុង្សាទេវី ថ្ងៃចន្ទន៍ ចំព្រះ នាងគោរាគទេវី ថ្ងៃអង្គារ ចំព្រះនាងរក្សាទេវី ថ្ងៃពុធ ព្រះនាងមណ្ឌាទេវី ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ព្រះនាង កិរិណីទេវី ថ្ងៃសុក្រ ព្រះនាងកិមិរាទេវី និង ថ្ងៃសៅរ ចំព្រះនាងមហោធរាទេវី។

ក្នុងអំលុងបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ យុវជន យុវតី បានប្រមូលផ្តុំគ្នាលេង ល្បែងប្រជាប្រិយ ប្រពៃណី ដូចជា ចោលឈូង បោះអង្គញ់-ល- ដោយធម្មតាចែកចេញជាក្រុមបុរស និង ស្រី។

ក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជា ដូចជា ខេត្តសៀមរាប និង បាត់ដំបង គេលេងល្បែងមួយឈ្មោះថា "របាំត្រុដ"។ អ្នកសំដែងរបាំត្រុដ រាំ និង អង្កៀស ទេយ្យទាន ពីផ្ទះមួយ ទៅផ្ទះមួយ នៅក្នុងភូមិ។ បុរសម្នាក់ជិះឈើកោងមួយ ដោយពាក់ក្បាលរមាំង នៅលើក្បាល និងមានចង្ក្រងនៅខាងក្រោយ ដូចជាកន្ទុយរមាំង។ បុរសពីនាក់ទៀតត្រៀមខ្លួនដើម្បីប្រម៉ាញ់ ដោយមានកាន់ធ្នូរក្នុងដៃ។ នៅពេល ទទួលបានទេយ្យទានហើយ ពួកគេបរិច្ចាគសំរាប់ជាទេយ្យវត្ថុសំរាប់ព្រះសង្ឃនៅវត្ត។

ក្នុងភូមិតាមបណ្ដោយដងទន្លេមេគង្គ ស្រ្តីខេត្តកណ្ដាល ប្រមូលផ្ដុំគ្នាអុំទូក នៅមុខវត្ត។ សកម្មភាព នេះត្រូវគេជឿថានឹងធ្វើឲ្យក្រពើស្ងប់ស្ងាត់។ ទំនៀមទំលាប់នេះ មានប្រភពយូរលង់ណាស់មកហើយនៅពេលដែលមានក្រពើជាច្រើនក្បាល បានរស់នៅក្នុងទន្លេ។ ភូមិខ្លះ ប្រជាជនជាន់រូបសំនាក ដើម្បីឲ្យខ្មោចព្រាយ រស់នៅតាមដើមឈើជិតៗវត្ត ស្ងប់ស្ងាត់ ហើយសុំសេចក្ដីសុខក្នុងឆ្នាំថ្មី ចូលមក ដល់។

ប្រជាជនខ្មែរ បានប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅលេងវត្ត ឬ តាមប្រាសាទនានា នៅក្នុងោឱកាសបុណ្យ ចូលឆ្នាំ ប្រពៃណីជាតិ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ មានប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុកជា មកពីខេត្តនានា ទៅទស្សនា ប្រាសាទ អង្គវត្ត ធ្វើការបូជា សុំសេចក្ដីត្រជាក់ត្រជុំ និង ថែរក្សា កេរ្តិ៍ដំណែល ដូនតាឲ្យបានគង្សវង្សតទៅ។

                                                                           រៀបរៀងអត្ថបទ៖ ចំនេះខ្មែរ
                                                                                   ប្រភព៖ ខេមបូសាស្ត្រ

របាំខ្មែរ

Khmer Dancing

Apsara 
  Dance: Traditional Khmer Dance-Drama and Dance-Drama Performances

No visit to Cambodia is complete without attending at least one traditional Khmer dance performance, often referred to as 'Apsara Dance' after one of the most popular Classical dance pieces. Traditional Khmer dance is better described as 'dance-drama' in that the dances are not merely dance but are also meant to convey a story or message. There are four main modern genres of traditional Khmer dance: 1) Classical Dance, also known as Court or Palatine Dance (lakhon preah reach troap or lakhon luong); 2) Shadow theater (sbeik thom and sbeik toot); 3) Lakhon Khol (all-male masked dance-drama.); 4) Folk Dance (Ceremonial and Theatrical).

As evidenced in part by the innumerable apsaras (celestial dancers) that adorn the walls of Angkorian and pre-Angkorian temples, dance has been part of Khmer culture for well more than a millennium, though there have been ruptures in the tradition over the centuries, making it impossible to precisely trace the source of the tradition. Much of traditional dance (especially Classical) is inspired by Angkorian-era art and themes, but the tradition has not been passed unbroken from the age of Angkor. Most traditional dances seen today were developed in the 18th through 20th centuries, beginning in earnest with a mid-19th century revival championed by King Ang Duong (reigned 1841-1869). Subsequent Kings and other Khmer Royals also strongly supported the arts and dance, most particularly Queen Sisowath Kossamak Nearireach (retired King Norodom Sihanouk's mother) in the mid-20th century, who not only fostered a resurgence in the study and development of Khmer traditional dance, but also helped move it out of the Palace and popularize it. Queen Sisowath Kossamak trained her grand daughter Princess Bopha Devi in the art of traditional dance from early childhood, who went on to become the face of Khmer traditional dance in the 1950s and 60s both in Cambodia and around the world. Many traditional dances that are seen in performances today were developed and refined between the 1940s and 1960s under the guidance and patronage of Queen Sisowath Kossamak at the Conservatory of Performing Arts and the Royal University of Fine Arts in Phnom Penh. Almost all of the Theatrical Folk dances that are presented in modern performances were developed during this period. Like so much of Cambodian art and culture, traditional dance was almost lost under the brutal repression of the Khmer Rouge regime of the late 1970s, only to be revived and reconstructed in the 1980s and 90s due, in large part, to the extraordinary efforts of Princess Bopha Devi.

Classical dance, including the famous 'Apsara dance,' has a grounded, subtle, even restrained, yet feather-light, ethereal appearance. Distinct in its ornate costuming, taut posture, arched back and feet, fingers flexed backwards, codified facial expressions, slow, close, deliberate but flowing movements, Classical dance is uniquely Khmer. It presents themes and stories inspired primarily by the Reamker (the Cambodian version of the Indian classic, the Ramayana) and the Age of Angkor.

Folk Dance come in two forms: ceremonial and theatrical. As a general rule, only Theatrical Folk Dance is presented in public performances, with Ceremonial Folk Dances reserved for particular rituals, celebrations and holidays. Theatrical Folk Dances such as the popular Good Harvest Dance and the romantic Fishing Dance are usually adaptations of dances found in the countryside or inspired by rural life and practices. Most of the Theatrical Folk Dances that are seen in performances today were developed at the Royal University of Fine Arts in Phnom Penh in the 1960s as part of an effort to preserve and perpetuate Khmer culture and arts.

Shadow theatre comes in two forms: Sbeik Thom (big puppets that are actually panels depicting certain characters from the story) and Sbeik Toot (small articulated puppets). The black leather puppets are held in front of a light source, either in front or behind a screen, creating a shadow or silhouette effect. Sbeik Thom is the more uniquely Cambodian, more formal of the two types, restricting itself to stories from the Reamker. The performance is accompanied by a pin peat orchestra and narration, and the puppeteers are silent, moving the panels with dance-like movements. Sbeik Toot has a far lighter feel, presenting popular stories of heroes, adventures, love and battles, with or without orchestra and with the puppeteers often doing the narration.

Lakhon Khol is all male masked theatre presenting exclusively stories from the Reamker.

Most dance performances in Siem Reap offer a mixture of Classical and Theatrical Folk dances. A few venues offer Shadow Theater. Many of the dance performances in Siem Reap consist of 4-6 individual dances, often opening with an Apsara Dance, followed by two other Classical dances and two or three Theatrical Folk dances. The Apsara Dance is a Classical dance inspired by the apsara carvings and sculptures of Angkor and developed in the late 1940s by Queen Sisowath Kossamak. Her grand daughter and protégé, Princess Bopha Devi, was the first star of the Apsara Dance. The central character of the dance, the apsara Mera, leads her coterie of apsaras through a flower garden where they partake of the beauty of the garden. The movements of the dance are distinctly Classical yet, as the dance was developed for theatrical presentation, it is shorter and a bit more relaxed and flowing than most Classical dances, making it both an excellent example of the movements, manner and spirit of Classical dance and at the same time particularly accessible to a modern audience unaccustomed to the style and stories of Khmer dance-drama.

Another extremely popular dance included in most traditional dance performances in Siem Reap is the Theatrical Folk Dance known as the 'Fishing Dance.' The Fishing Dance is a playful, energetic folk dance with a strong, easy-to-follow story line. It was developed in the 1960s at the Royal University of Fine Arts in Phnom Penh and was inspired by the developer's interpretation of certain rather idealized and stereotyped aspects aspects of rural life and young love. Clad in rural attire, a group of young men and women fish with rattan baskets and scoops, dividing their attention between work and flirtatious glances. Women are portrayed as hardworking, shy, demurring and coy, whereas the young men are strong, unrestrained, roguish and assertive. As the dance continues a couple is separated from the group allowing the flirtations between them to intensify, only to be spoiled by the male character playing a bit too rough, leading to her coy rejection. He pokes and plays trying to win her back, bringing only further rejection. Eventually he gently apologizes on bended knee and after some effort, draws a smile and her attention once again. Just as they move together, the group returns, startling the couple and evoking embarrassment as they both rush to their 'proper' roles once again. The men and women exit at opposite sides of the stage, leaving the couple almost alone, but under pressure of the groups, they separate, leaving in opposite directions, yet with index finger placed to mouth, hint of a secret promise to meet again. (In an interesting side note, placing one's index finger to the lips to denote quiet or secrecy is not, generally speaking, a gesture found in Cambodia, but is common in the West. Its employment in the dance probably indicates a certain amount of 'foreign influence' amongst the Cambodian choreographers when the dance was developed in the 1960s.)

ចំណេះ ខ្មែរ

ទំព័រ

បញ្ជីអត្ថបទ

ស្វែងរក

វប្បធម៍ប្រពៃណី

No comments:

Post a Comment